Upadłość spółki w Rumunii

Upadłość spółki w Rumunii to procedura sądowa uruchamiana wtedy, gdy przedsiębiorstwo utraciło zdolność do regulowania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W praktyce nie chodzi wyłącznie o „zamknięcie firmy”, ale o formalne postępowanie prowadzone pod nadzorem sądu, którego celem jest albo próba naprawy przedsiębiorstwa, albo uporządkowana likwidacja majątku i zaspokojenie wierzycieli. Rumuńskie przepisy mocno rozróżniają stan niewypłacalności od wcześniejszego etapu zagrożenia trudnościami finansowymi, dlatego szybka reakcja zarządu może mieć ogromne znaczenie dla dalszych losów firmy.

Upadłość i niewypłacalność spółki w Rumunii – podstawa prawna

Najważniejszym aktem regulującym tę materię jest ustawa nr 85/2014 o procedurach zapobiegania niewypłacalności i niewypłacalności (Legea nr. 85/2014 privind procedurile de prevenire a insolvenței și de insolvență). Ustawa ta określa zarówno przesłanki wszczęcia postępowania, jak i jego przebieg, skutki dla dłużnika, wierzycieli oraz członków zarządu. Istotne znaczenie mają również późniejsze nowelizacje, w tym ustawa nr 216/2022, która rozbudowała narzędzia restrukturyzacyjne i dostosowała rumuńskie przepisy do nowszych standardów unijnych.

„Scopul prezentei legi este instituirea unor proceduri de prevenire a insolvenţei la care pot recurge debitorii aflaţi în dificultate şi, respectiv, a unor proceduri colective de insolvenţă pentru acoperirea pasivului debitorului, în cadrul cărora debitorul beneficiază, atunci când este posibil, de şansa de redresare a activităţii sale.”

W praktyce oznacza to, że rumuńskie prawo nie traktuje każdej niewypłacalności wyłącznie jako drogi do likwidacji. Jeżeli sytuacja przedsiębiorstwa pozwala na działania naprawcze, ustawodawca przewiduje także rozwiązania restrukturyzacyjne.

Kogo dotyczą przepisy o niewypłacalności w Rumunii?

Procedury określone w ustawie nr 85/2014 stosuje się zasadniczo do przedsiębiorców i spółek prowadzących działalność gospodarczą. W praktyce obejmuje to typowe rumuńskie spółki handlowe, w tym SRL. Niektóre sektory, takie jak np. bankowość, ubezpieczenia czy określone instytucje finansowe, podlegają jednak odrębnym lub szczególnym regulacjom.

„Procedurile prevăzute de prezenta lege se aplică profesioniştilor, astfel cum sunt definiţi la art. 3 alin. (2) din Legea nr. 287/2009 privind Codul civil (…), cu excepţia celor cu privire la care se prevăd dispoziţii speciale…”

Dla większości inwestorów zagranicznych najważniejsza informacja jest prosta: zwykła rumuńska spółka handlowa co do zasady podlega właśnie tej ustawie.

Kiedy spółka jest uznawana za niewypłacalną?

Z prawnego punktu widzenia niewypłacalność oznacza stan, w którym przedsiębiorstwo nie ma wystarczających środków pieniężnych na uregulowanie długów pewnych, płynnych i wymagalnych. Ustawa przewiduje bardzo ważne domniemanie: jeżeli dług nie został zapłacony przez ponad 60 dni od terminu wymagalności, przyjmuje się, że dłużnik znajduje się w stanie niewypłacalności.

„Insolvenţa este acea stare a patrimoniului debitorului care se caracterizează prin insuficienţa fondurilor băneşti disponibile pentru plata datoriilor certe, lichide şi exigibile şi care se prezumă atunci când debitorul, după 60 de zile de la scadenţă, nu a plătit datoria sa faţă de creditor; prezumţia este relativă.”

W praktyce oznacza to, że nie każda chwilowa trudność płatnicza automatycznie oznacza upadłość, ale długotrwały brak zapłaty może już otworzyć drogę do formalnego postępowania.

Warto też pamiętać, że w sprawach insolwencyjnych znaczenie ma próg wartościowy. Co do zasady przyjmuje się wartość progową 50 000 lei, natomiast dla wierzytelności pracowniczych obowiązuje odrębna reguła odnosząca się do wysokości sześciu średnich wynagrodzeń brutto na pracownika.

Czy zarząd ma obowiązek złożyć wniosek o upadłość?

Tak. Jeżeli spółka znajduje się już w stanie niewypłacalności, ma obowiązek wystąpić do właściwego sądu z wnioskiem o objęcie jej przepisami ustawy. Termin jest krótki i wynosi maksymalnie 30 dni od chwili powstania stanu niewypłacalności. Do wniosku trzeba dołączyć również dowód zawiadomienia właściwego organu podatkowego.

„Debitorul aflat în stare de insolvență este obligat să adreseze tribunalului o cerere pentru a fi supus dispozițiilor prezentei legi, în termen de maximum 30 de zile de la apariția stării de insolvență. La cererea adresată tribunalului va fi atașată dovada notificării organului fiscal competent…”

Z punktu widzenia zarządu jest to przepis bardzo istotny. Zbyt długie czekanie może pogłębić problemy spółki, utrudnić restrukturyzację i zwiększyć ryzyko odpowiedzialności osób zarządzających.

Kto może wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie może zostać wszczęte:

• na wniosek samego dłużnika, czyli spółki,
• na wniosek jednego lub kilku wierzycieli,
• w przypadkach przewidzianych ustawą także przez inne uprawnione podmioty.

Jeżeli z wnioskiem występuje wierzyciel, dłużnik ma bardzo mało czasu na reakcję. Po doręczeniu wniosku powinien w krótkim terminie odnieść się do twierdzeń o niewypłacalności i albo je zakwestionować, albo uznać.

„În termen de 10 zile de la primirea cererii, debitorul trebuie fie să conteste, fie să recunoască existenţa stării de insolvenţă.”

W praktyce oznacza to, że spółka nie powinna ignorować korespondencji sądowej ani liczyć na to, że sprawa „sama się wyjaśni”.

Kaucja przy wniosku wierzyciela

Rumuńskie prawo przewiduje również mechanizm chroniący dłużnika przed nadużyciem procedury insolwencyjnej przez wierzyciela. Na wniosek dłużnika sąd może zobowiązać wierzyciela do złożenia kaucji. W praktyce może ona wynosić do 10% wartości wierzytelności, ale nie więcej niż 40 000 lei. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy spółka uważa, że wniosek wierzyciela jest przedwczesny, bezzasadny albo składany wyłącznie w celu wywarcia presji.

Jakie dokumenty trzeba przygotować do wniosku?

Wniosek dłużnika o otwarcie postępowania nie może być ograniczony do krótkiego pisma. Ustawa wymaga dołączenia szeregu dokumentów finansowych i organizacyjnych, które pozwalają sądowi i później administratorowi sądowemu ocenić rzeczywistą sytuację przedsiębiorstwa.

W praktyce należy przygotować przede wszystkim:

• ostatnie roczne sprawozdanie finansowe,
• aktualne dane księgowe lub bilans próbny za okres poprzedzający złożenie wniosku,
• wykaz całego majątku spółki,
• listę wszystkich wierzycieli wraz z kwotami i terminami wymagalności,
• informacje o zabezpieczeniach ustanowionych na majątku,
• listę dłużników spółki, jeśli tacy istnieją,
• zestawienie płatności i transferów dokonanych w ostatnich miesiącach,
• oświadczenie co do zamiaru restrukturyzacji albo braku możliwości dalszego prowadzenia działalności,
• w razie potrzeby odpowiednie uchwały wspólników lub inne dokumenty korporacyjne.

To właśnie na tym etapie często pojawiają się problemy praktyczne: niepełna dokumentacja, braki w księgach, nieuporządkowane rozliczenia albo rozbieżności między rzeczywistym stanem majątku a danymi z dokumentów.

Jakie są rodzaje postępowań upadłościowych?

Rumuńskie prawo przewiduje przede wszystkim procedurę ogólną oraz procedurę uproszczoną.

Procedura ogólna ma szerszy charakter i może obejmować:

• okres obserwacji,
• analizę szans na restrukturyzację,
• postępowanie reorganizacyjne,
• albo przejście do upadłości likwidacyjnej, jeśli naprawa nie jest możliwa.

Procedura uproszczona jest bardziej bezpośrednia i stosowana tam, gdzie szanse na uratowanie działalności są niewielkie albo praktycznie nie istnieją. W takim modelu droga do likwidacji majątku jest znacznie krótsza.

W zależności od rodzaju procedury sąd wyznacza odpowiednio administratora sądowego lub likwidatora, który prowadzi dalsze czynności związane z majątkiem dłużnika oraz zaspokajaniem wierzycieli.

Co dzieje się po otwarciu postępowania?

Otwarcie postępowania wywołuje bardzo ważne skutki prawne. Najistotniejszy z nich polega na tym, że z mocy prawa zawieszają się wszelkie indywidualne działania sądowe, pozasądowe i egzekucyjne zmierzające do zaspokojenia roszczeń z majątku dłużnika.

„De la data deschiderii procedurii se suspendă de drept toate acțiunile judiciare, extrajudiciare sau măsurile de executare silită pentru realizarea creanțelor asupra averii debitorului.”

Oznacza to, że po otwarciu procedury wierzyciele nie powinni już prowadzić odrębnych egzekucji komorniczych przeciwko spółce, lecz zgłaszać swoje wierzytelności w ramach jednego postępowania zbiorowego.

Najważniejsze skutki otwarcia postępowania to zwykle:

• zawieszenie egzekucji indywidualnych,
• przejście na zbiorowy tryb dochodzenia roszczeń,
• objęcie spółki nadzorem sądu i wyznaczonego praktyka insolwencyjnego,
• ograniczenie swobody zarządu w dysponowaniu majątkiem,
• konieczność inwentaryzacji majątku oraz ustalenia listy wierzytelności.

Jakie są skutki dla zarządu i wspólników?

Wszczęcie postępowania nie jest obojętne dla organów spółki. Zarząd zazwyczaj traci pełną swobodę działania, a część kompetencji przechodzi na administratora sądowego albo likwidatora. W niektórych przypadkach zarząd może wykonywać jeszcze ograniczone czynności, ale pod nadzorem i w granicach określonych przez sąd oraz przepisy.

W praktyce zarząd powinien liczyć się z tym, że:

• jego prawo do samodzielnego rozporządzania majątkiem zostanie ograniczone,
• decyzje biznesowe będą podlegać kontroli,
• czynności dokonane przed otwarciem postępowania mogą zostać później przeanalizowane,
• opóźnienie w złożeniu wniosku może zwiększać ryzyko odpowiedzialności.

Wspólnicy również nie zachowują pełnej swobody decyzyjnej, ponieważ od chwili otwarcia postępowania priorytetem staje się ochrona masy majątkowej oraz interesu wierzycieli.

Czy każda niewypłacalność musi kończyć się likwidacją?

Nie. To bardzo ważne z praktycznego punktu widzenia. Jeżeli trudności finansowe zostaną rozpoznane odpowiednio wcześnie, w wielu przypadkach możliwe jest skorzystanie z rozwiązań restrukturyzacyjnych lub naprawczych. Im później zarząd reaguje, tym większe ryzyko, że jedynym realnym scenariuszem pozostanie likwidacja majątku.

Dlatego przy pierwszych oznakach utraty płynności warto przeanalizować:

• czy problem ma charakter przejściowy czy trwały,
• czy spółka ma realne źródła dalszego finansowania,
• czy możliwe jest zawarcie porozumień z wierzycielami,
• czy istnieje jeszcze szansa na restrukturyzację zamiast upadłości likwidacyjnej.

Najczęstsze problemy praktyczne przy upadłości spółki w Rumunii

• zbyt późne rozpoznanie stanu niewypłacalności,
• odkładanie decyzji o złożeniu wniosku,
• braki w dokumentacji finansowej i korporacyjnej,
• niejasna lista wierzycieli albo sporów co do wysokości długów,
• brak analizy, czy możliwe jest postępowanie restrukturyzacyjne,
• niedocenienie formalizmu rumuńskiej procedury sądowej.

Dla przedsiębiorcy zagranicznego dochodzi jeszcze bariera językowa, proceduralna i organizacyjna. Samodzielne przeprowadzenie sprawy, bez lokalnego wsparcia prawnego oraz księgowego, w praktyce bywa bardzo trudne.

Pomoc w przeprowadzeniu procedury upadłościowej

Jeżeli spółka działająca w Rumunii traci płynność, kluczowe znaczenie ma szybka ocena sytuacji: czy istnieje jeszcze możliwość restrukturyzacji, czy też trzeba przygotować wniosek o otwarcie postępowania upadłościowego. Zwlekanie zwykle pogarsza pozycję spółki, zarządu i wierzycieli.

Prawnicy Company Romania świadczą wsparcie przy analizie sytuacji spółki, przygotowaniu dokumentów i reprezentacji w postępowaniu. Skontaktuj się, aby omówić sytuację swojej firmy.

Najważniejsze informacje w skrócie

• Podstawą prawną jest ustawa nr 85/2014, wielokrotnie nowelizowana.
• Niewypłacalność jest co do zasady domniemywana po 60 dniach braku zapłaty wymagalnego długu.
• Istotne znaczenie ma próg 50 000 lei.
• Zarząd ma obowiązek złożyć wniosek maksymalnie w ciągu 30 dni od wystąpienia stanu niewypłacalności.
• Wniosek musi być poparty rozbudowaną dokumentacją finansową i organizacyjną.
• Po otwarciu postępowania zawieszają się indywidualne egzekucje przeciwko majątkowi spółki.
• Nie każda sprawa musi kończyć się likwidacją — wcześniej warto ocenić możliwości restrukturyzacji.